Het is zaterdagochtend en je opent de deur van je favoriete koffietentje. Je blik dwaalt over de ruimte, zoekend naar een vrij plaatsje, terwijl de semi-bekende gezichten voorbijschieten. Je kent de namen en levensverhalen die bij de gezichten horen niet, maar ze voelen vertrouwd. Ze zijn daar namelijk net als jij, elke zaterdagochtend, op hun thuis buiten huis. 

Het koffietentje is je third place, een vertrouwde plek waar je graag komt naast je thuisomgeving (first place) en je werk (second place). Een plek waar je geen uitnodiging of status voor nodig hebt, iedereen kan binnenkomen en je anderen ontmoet buiten je eigen sociale cirkel. Het concept komt je misschien nieuw voor, maar we kennen genoeg bekende vormen van third places. Denk aan Central Perk uit Friends, MacLaren’s Pub in How I Met Your Mother en Luke’s Diner in Gilmore Girls. De personages vallen er binnen wanneer ze willen, hebben gesprekjes met de andere aanwezigen of doen hun eigen ding en gaan weer hun eigen weg wanneer ze willen. Tijdens het kijken hebben we ongetwijfeld wel eens het verlangen gevoeld naar zo’n plek in ons dagelijks leven, waar we ons thuis voelen, mensen tegenkomen zonder afspraak en niet verplicht zijn tot iets. We zijn op zoek naar een third place. Waarom hebben we opeens zo’n behoefte aan een nieuwe stamplek? 

Third places is geen nieuw begrip, Ray Oldenburg introduceerde het al begin jaren negentig. Toch snakken we na een periode van intensieve digitale connectie meer dan ooit naar offline connecties. Digitale ruimtes raken steeds rumoeriger en gepolariseerd, terwijl we op zoek zijn naar rust en veiligheid buiten onze dagelijkse activiteiten. 50% van gen z is actief bezig met activiteiten om hun schermtijd te verlagen (1). Het effect hiervan zie je oppoppen in het dagelijks leven; wekelijkse screen-free koffiedates, maandelijkse boekenclubs, creatieve crafting nights, runclubs. Herhaalde momenten die bekendheid, vertrouwen en eventueel onderlinge band creëren. Communities zijn dus niet langer iets waar je doorheen scrollt, maar wat je inplant. Fysieke ruimtes bieden de ruimte hiervoor. In een tijd van eenzaamheid en (politieke) polarisatie hebben we behoefte aan gemeenschap. Die vinden we volgens Karen Christensen, uitgever en medewerker van Oldenburg, bij onze third places. 

Dit zien we ook terug in hoe locaties vandaag de dag worden ingericht. Waar dergelijke plaatsen waar we samen kwamen voorheen passief waren, zijn ze vandaag de dag uitnodigend. In de kroeg worden pubquizes georganiseerd, koffietentjes hosten boekenclubs en sportscholen zijn een ontmoetingsplek om na het trainen samen iets te drinken. En dat dit werkt is geen verrassing. Millennials en gen z hechten meer waarde aan activiteiten die (gedeelde) herinneringen creëren en sociale interactie bevorderen. Hier geven ze meer geld aan uit dan aan het kopen van spullen, terwijl ze gelijktijdig aangeven dat ze bereid zijn hier nog meer geld aan uit te geven (2).

Volgens het oorspronkelijke concept van Oldenburg was gesprek en connectie essentieel om een locatie als een third place te kunnen bestempelen, maar de invloed van de huidige tijd heeft het concept van third places verbreed zodat ook aanwezigheid en het uitvoeren van individuele activiteiten eronder valt. Uit de literatuur rondom sociality en ambient sociability blijkt dat je niet hoeft te praten om je verbonden te voelen met de mensen om je heen. Het geroezemoes, de herkenning van gezichten van klanten en de barista geven het gevoel van erbij horen. Je bent onderdeel van de sfeer. Dat is het contrast met thuis, waar je volledig afgesloten bent van de sfeer en de mogelijkheid van gesprekken. Dat op zichzelf heeft al een psychologische waarde die de behoefte kan bevredigen en van een locatie een third place kan maken.

Dus schuif je aan de grote tafel in het midden van het koffietentje. Je begroet de dame die meestal aan het schrijven is met een zachte glimlach, de meneer die altijd de krant leest met een goedemorgen, bestelt je koffie bij de vaste barista en start je eigen ochtendritueel.